Chúng tôi học tiếng Mông

Lớp dạy chữ và tiếng Mông do Ban Dân tộc, Sở Nội vụ, Sở GD - ĐT tỉnh phối hợp tổ chức, với thời gian học 3 tháng, đã để lại cho chúng tôi những kỷ niệm đẹp về tình thầy trò, bè bạn cùng những bài học quý về thái độ trân trọng, biết giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa độc đáo của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Hát ống. Ảnh: Hùng Hiền

Ngôn ngữ Mông thật phong phú. Tiếng Việt có khái niệm gì thì gần như tiếng Mông cũng có, thậm chí có những khái niệm tiếng Việt không có nhưng tiếng Mông lại có. Chính nhờ sự giao lưu, ảnh hưởng đa chiều với các ngôn ngữ khác, trực tiếp và mạnh nhất với tiếng Việt, tiếng Hán, ngôn ngữ Mông, đã phát triển rực rỡ so với bản thể ban đầu.

Thầy giáo Hùng Đình Quý, “cây từ điển sống”, nhà Mông học xuất sắc của Hà  Giang với vốn hiểu biết phong phú, uyên thâm về dân tộc mình đã nhiệt tình giảng giải cho các học viên những cái hay, cái đẹp trong ngôn ngữ, chữ viết, phong tục, tập quán Mông. Mỗi bài giảng của thầy thực sự là một cánh cửa rộng mở vào “thế giới Mông” kỳ vĩ, huyền thoại, thế giới của dân ca, truyền thuyết vời vợi như những đỉnh non ngàn. Những bài văn, bài tập đọc thầy dạy đều là những câu chuyện hấp dẫn kể về lịch sử bi tráng của người Mông, về niềm tin, niềm tự hào của đồng bào đối với Đảng, với Bác Hồ. Được học chữ, học tiếng Mông ở thầy, chúng tôi lại được thầy hun đúc về thái độ trân trọng đối với các di sản lịch sử, văn hoá của dân tộc.

Thầy Vàng Chẩn Giáo – Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh - một người quảng giao, yêu ca hát. Thầy là người có công trong việc nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn giáo trình dạy chữ và tiếng Mông của tỉnh. Cuốn sách dày gần 220 trang với những bài tập đọc thật hay và tương đối dễ học như bài “Đêx đăngs” (Sông Lô), “Nênhs uô jos” njiz txir hlor Hox” (“Người làm thuê” được gặp Bác Hồ), “Yez tuôv” (Xe đạp) v.v…Thầy Giáo còn kỳ công biên soạn cho chúng tôi “bộ từ điển” tập hợp những từ phổ cập, hay dùng nhất kèm theo bản dịch chuẩn 3 bài hát: “Bài ca trên núi” (Nguyễn Văn Thương), “Người Mèo ơn Đảng” (Thanh Phúc) và “Người Mèo ơn Đảng” (Sùng Thị Mai). Có được những “bảo bối” này, cả lớp tự tin hơn khi giao lưu, gặp gỡ với đồng bào trong chuyến đi dã ngoại cuối khoá.

Thầy Hùng Đại Kỳ là con trai út của thầy Quý, hiện làm việc tại Sở VH - TT & DL tỉnh. Mười lăm năm trước, thầy học tôi về quay phim vi-đê-ô, sau tham gia đoàn làm phim truyện “Chiếc vòng bạc cuối cùng” (1998), còn bây giờ, tôi lại học thầy chữ Mông, tiếng Mông. Người học tiếng Mông “ngại” nhất khi gặp các phụ âm kép, những câu đảo dấu hoặc có phần trung tâm ngữ được đặt trước định ngữ (như học tiếng Trung). Thầy Kỳ tận tình hướng dẫn mọi người cách phát âm những từ khó, làm quen với các trật tự đảo câu “quái chiêu”. Thầy cũng là người yêu văn nghệ, cởi mở, thân thiện.

Đến với những lớp học tại chức như thế này, mỗi người đều có hoàn cảnh, thuận lợi, khó khăn riêng nhưng tất cả đều chung một suy nghĩ là cần phải biết tiếng và chữ Mông vì đó là chiếc “chìa khoá”  mầu nhiệm giúp tiếp cận “tới bờ”, “tới góc” với cái “kho tàng văn hoá” có quá nhiều dấu ấn phát triển đặc biệt như văn hoá Mông. Chả thế mà Bùi Quốc Hải, người được mệnh danh có biệt tài “tra từ điển Mông” nhanh nhất lớp nói với tôi: “Tiếng Mông hỗ trợ tốt cho công việc Hải đang làm ở cơ quan Mặt trận tỉnh!”. Nguyễn Văn Lượng (Sở Tư pháp Hà Giang) công nhận: “Trong những chuyến đi trợ giúp pháp lý ở vùng cao, nếu người tư vấn biết một chút xíu tiếng Mông, công việc cũng hiệu quả hơn!”. Cùng chung suy nghĩ với Lượng, hai cô học trò trẻ nhất lớp là Nguyễn Thị Quế (sinh năm 1984), Vũ Thị Hiền (sinh năm 1983) công tác ở Bệnh viện Lao và Phổi tỉnh thì kể về những chuyện “dở khóc, dở cười” khi nhân viên y tế gặp gỡ, thăm khám cho bệnh nhân là người dân tộc. Thầy thuốc dặn dò phải làm thế này nhưng bà con lại làm khác, chung quy cũng là do “bất đồng ngôn ngữ”. Nguyễn Văn Dũng (Sở LĐ-TB & XH tỉnh) thì tâm sự, Trung tâm BTXH của anh được tỉnh giao nhiệm vụ chăm sóc, nuôi dưỡng người già cả, cô đơn, trẻ  mồ côi, không nơi nương tựa. Để làm tốt công việc, anh chị em phải thường xuyên gần gũi, tìm hiểu tâm tư, tính cách của từng đối tượng. “Trong một số trường hợp, nếu dùng tiếng Việt, hai bên rất khó cởi mở. Tiếng Mông trở thành giải pháp giao tiếp thân thiện!” – Dũng nói. Một học viên thông minh, chịu khó phát biểu ý kiến, có năng khiếu văn nghệ, chan hoà, gần gũi với mọi  người, được bạn bè trong lớp tín nhiệm đó là Lý Thị Hà, thành viên của Hội đồng Giáo dục dân tộc (Sở GD-ĐT tỉnh). Hà quan niệm “việc học là việc suốt đời”, “muộn còn hơn không”. Cô học tiếng Mông chăm chỉ và còn có “kế hoạch” rèn luyện, bổ túc thêm “vốn liếng” sau khi khoá học này kết thúc. Mới rồi, Hà khoe, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân, trong lần lên thăm Hà Giang đầu tháng 9/2009 đã tặng các em học sinh vùng cao một món quà đặc biệt. Đó là những cuốn sách học vần tiếng Mông lớp 1. Sách in đẹp, lại có nhiều hình ảnh minh họa sinh động. Năm học 2009 – 2010 đến, thầy và trò ở nhiều trường rất vui...

Chia tay lớp học tiếng Mông khóa 4, chúng tôi không quên những người bạn đã cộng đồng giúp đỡ, động viên nhau vượt khó học tập. Cảm ơn Ban tổ chức lớp học, cảm ơn Sầm Thị Dương, cô gái Nùng có nụ cười và gương mặt dễ thương, phúc hậu đã đồng hành cùng cả lớp suốt ba tháng trời. Lời dặn dò chu đáo của cô về thời khoá biểu khiến một người hay đãng trí như tôi không thể quên lịch học, đã đi học đúng giờ và chỉ nghỉ đúng một buổi.

Yên Sơn