50 năm nhớ về đường Hà Giang - Đồng Văn

Phạm Đình Dy (Nguyên Bí thư Tỉnh ủy Hà Giang)

Trước 1959, Hà Giang chỉ có 1 đoạn đường ô tô dài 80km là đoạn cuối của Quốc lộ số 2.

Đầu 1958, tôi được điều động lên công tác ở Hà Giang. Ngày đầu gặp Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Văn Xã, ông đã hỏi tôi lên Đồng Văn dốc đá đứng liệu có làm được đường ô tô không?” Một lần ông bảo tôi cùng ông đi tìm đường vượt dốc Quản Bạ. Chúng tôi bị lạc vào khu rừng già đến gần nửa đêm mới được dân quân xã đốt đuốc tìm đưa về. Ngày khai trương chặng đầu tiên: Thị xã Hà Giang - Làng Đán, xã Quyết Tiến (Quản Bạ) dài trên 30 km, ông không cho tổ chức ồn ào và động viên chúng tôi “Vượt được dốc Nghệ – tức dốc Pác Xum – là thành công bước đầu, tôi tin các anh sẽ vượt được các dốc còn lại”. ít lâu sau, ông rời Hà Giang đi nhận nhiệm vụ khác.

Đường lên Cao nguyên đá. Ảnh: Lê Lâm

Ngày đó, cán bộ ngành Giao thông còn ít lắm, công tác khảo sát thiết kế của chúng tôi chỉ tập trung vào các đoạn vượt đèo. Khi chuẩn bị làm đường Đồng Văn, tỉnh cũng có mời 2 chuyên gia giao thông giúp xác định hướng tuyến.

Tôi được giao nhiệm vụ về báo cáo tiến độ thi công với UBHC Khu Việt Bắc, đồng chí Thanh Phong thay mặt Khu ủy và ủy ban Hành chính khu quyết định thành lập ở 6 tỉnh trong khu các đội thanh niên xung phong lên giúp Hà Giang mở đường. Đây là 1 quyết định đảm bảo cho sự thành công vì đã có một lực lượng thường xuyên nòng cốt thi công các đoạn vách đá cao nguy hiểm.

Trên công trường đá lịch sử này, người dân vùng cao lao động cũng thực sự cảm động đáng khâm phục, dân ở xã xa phải đi 2 ngày đường để tới nơi làm việc. Người dân tự túc dựng lấy lều lán cho mình, tự lo hậu cần, tự đem công cụ như dao cuốc và cũng tự nấu ăn lấy trên công trường. Dân lên công trường với chế độ 30 ngày công/năm và mỗi ngày công được thanh toán là 1 kg gạo và chỉ có thế thôi. Thế nhưng, hết đợt lao động này đến đợt lao động khác, năm này qua năm, khác họ vẫn vui vẻ hào hứng lên đường, mặc cho bọn phỉ phá hoại, gây loạn giết cán bộ, ở Lùng Búng (bản Muồng), Lũng Phìn, Mèo Vạc… Vùng cao vào đông rét thấu xương, vậy mà bà con qua đêm có người ôm con nhỏ vào lòng trong cái lều dựng ngay tại nơi làm việc với tấm vải mỏng che thân. Họ lao động từ sáng sớm, đến chiều tà và cứ bền bỉ như vậy cho tới ngày hoàn thành khối lượng được giao. Để hoàn thành tuyến đường Hà Giang - Đồng Văn, họ đã đóng góp trên 900.000 ngày công, cộng với 1.100.000 ngày công của lực lượng thanh niên.

Sau gần 5 năm, ngày khánh thành toàn tuyến dài 164 km được tổ chức tại điểm cuối là xã Đồng Văn. Tham dự có Bộ trưởng Bộ GT - VT Phan Trọng Tuệ, các đại biểu Khu Việt Bắc, các tỉnh có thanh niên xung phong trên công trường… Buổi mít tinh diễn ra nhanh gọn, đơn giản và nhanh chóng chuyển thành sự hòa nhập vui chung của tất cả mọi người có mặt. Không có biểu ngữ, không có bằng khen, không có Huân, huy chương… mà chỉ là những bàn tay nắm chặt lưu luyến, từng nhóm khi quay về Hà Giang nán lại Yên Minh để viếng mộ các thanh niên đã hy sinh.

Trước khi về Hà Nội, Bộ trưởng Phan Trọng Tuệ hỏi tôi có yêu cầu đề nghị gì, tôi báo cáo chỉ xin được nêu một đề nghị là Bộ cho ghi đường này vào hệ thống đường Quốc lộ để có kinh phí bao quân và nâng cấp dần từng năm, vì ngân sách địa phương không thể gánh vác. Bộ trưởng đã đồng ý ngay và cũng ngay năm đó, Giao thông Hà Giang được cấp kinh phí, sự quyết đáp không do dự của Bộ trưởng phải chăng đó là sự biểu lộ trách nhiệm cao của vị Bộ trưởng với vùng biên giới xa xôi, khó khăn.

Sau ngày khánh thành đường Hà Giang - Đồng Văn, chúng tôi tiếp tục nhận nhiệm vụ làm tiếp từ Đồng Văn đi Mèo Vạc, lúc này Đồng Văn được chia thành 4 huyện: Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc, thế là đoàn khảo sát, các đội thanh niên xung phong 6 tỉnh, dân công lại lên đường. Đoạn đường này chỉ dài 22 km, nhưng lại là đoạn gian nan nhất, nguy hiểm nhất vì phải vượt dốc Mã Pì Lèng hay dốc  9 khoanh, dốc đứng như sống mũi con ngựa.  Không thể đi theo hướng của đường ngựa thồ, mà phải ôm toàn bộ vách đá Mã Pì Lèng dài trên 1 km. Riêng đoạn này, thanh niên đã phải treo mình trên vách đá, phá vách đá có chỗ cao 30m, suốt 11 tháng ròng; đúng là treo mình vì vách đá không còn chỗ đứng để quai búa, giữ choòng…

Mở đường Hà Giang - Đồng Văn – Mèo Vạc là một trang vàng lịch sử, là một bản anh hùng ca về lý trí, niềm tin và sức mạnh chiến thắng của các lực lượng thanh niên xung phong và nhân dân địa phương trước gian khó thách thức của thiên nhiên hùng vĩ.