Chuyện tết quê

Tản văn: Đặng Quang Vượng

Có ai trong cuộc đời mình lại không có kỷ niệm ngày Tết ở quê hương- nơi “chôn nhau cắt rốn”. Mặc dù mỗi một vùng quê có những phong tục, tập quán Tết hơi khác nhau, nhưng phong tục cơ bản nhất của con Hồng cháu Lạc vẫn là nhà nhà háo hức lo nồi bánh chưng cúng Tổ tiên; lau dọn bàn thờ, đồ đạc; chọn cây tre hoặc cây mai, trúc đẹp làm cây nêu dựng trước cửa nhà để xua đuổi tà ma và tiễn ông Công, ông Táo lên trời, sau một năm công việc bận rộn dưới trần ( theo duy tâm). Đồng thời mỗi gia đình cũng không thể thiếu vắng cành đào hoặc mai- một biểu tượng hạnh phúc bất diệt của mùa Xuân cho con người vào đúng dịp Tết Nguyên đán.

Một niềm vui và hạnh phúc là những người thân trong gia đình, sau một năm bươn trải , mưu sinh cuộc sống đời thường, dù cách xa, dù bận nhiều công việc, ngày Tết vẫn cố gắng dành thời gian dù ít dù nhiều về quê cha đất tổ để đắp mộ, thắp hương kính cẩn tưởng nhớ tổ tiên. Đồng thời anh em , họ hàng, bè bạn được gặp nhau, chia sẻ vui buồn sau những tháng ngày dài “đất khách quê người”, nhọc nhằn kiếm sống.

Với tôi do hoàn cảnh công việc, xa quê đã hơn 30 năm, mặc dù chẳng ở đất Tây, Tàu, nhưng hầu như tôi chỉ được ăn Tết chính thức ở quê 3 lần. Công tác, con cái, gia đình  khách quan… nhiều khi tôi bị cuốn hút và bất lực, làm tôi thành người có lỗi.

Năm ngoái Tết Kỷ Sửu, gia đình tôi quyết định về ăn Tết với ông bà nội ở quê. Bố tôi đã 83 tuổi. Mẹ tôi 85 tuổi. Hai cụ ở riêng tại ngôi nhà trên đất năm xưa cụ tôi để lại. Anh em tôi trưởng thành mỗi người làm ăn sinh sống một nơi, chỉ có cậu út sau khi ở nước ngoài về, thôi công tác ở quê làm nhà ở bên cạnh ông bà. Bố mẹ tôi lòng rất vui nhìn các con cháu về quê ăn Tết, nước mắt rơm rớm mà không nói nên lời. Nhà tuy chật chội, sinh hoạt chẳng được như thành phố, nhưng ông bà vẫn dành cho gia đình nhỏ của tôi sinh hoạt thuận lợi. Các con tôi rất vui, được gặp ông bà, các bác, cô chú, các anh chị , các em…bên nội. Được các chị, các em dẫn đi chơi leo đồi cọ, chè; đi trên con đường làng đỏ đất, bóng tre xanh buông rủ, nghe tiếng chim hót líu lo; đi thả diều …Tôi có cảm giác như bọn trẻ được lạc vào giũa thiên đường của xứ sở cổ tích. Nhìn bọn trẻ vui chơi, tôi bỗng tràn về ký ức tuổi thơ chăn trâu, đi học…Hơn 30 năm rồi xa quê, mặc dù trong những lần đi công tác tôi vẫn tranh thủ về thăm ông bà, nhưng chỉ là chốc lát…Lần này tôi cảm nhận được sự thay đổi của làng quê thật bất ngờ. Cánh đồng ruộng làng năm xưa của tập thể giờ đã  tư nhân hoá, bà con nuôi thuỷ sản. Hàng trăm ha ao hồ bỏ trồng lúa chuyển sang nuôi cá, tôm hàng hoá. Hơn hai mươi năm trước dân quê tôi đâu biết kinh tế hàng hoá là gì. Trồng lúa một vụ, vụ còn lại ngập úng bỏ không lẫn với ao đầm…, cá tôm sinh sản tự nhiên. Giờ kinh tế thị trường, làm cái gì cũng phải tính toán có lãi, thành hàng hoá. Vậy là những người nông dân “hai xoa ba đập” hôm nào, nay đã và đang trở thành ông chủ, chí ít cũng trên đồng đất này mỗi năm thu về từ thuỷ sản, dịch vụ…ngót nghét trăm triệu , hơn trăm triệu là trong tầm tay. Còn chuyện hàng quán mọc lên khắp làng: bán hàng tươi, hàng khô, quán cơm,  phở, bún, bánh cuốn, thịt chó 9 món, gà chín phút…Rượu Tây có, Tàu có, rượu thuốc ngâm rắn hổ mang chúa có, rượu ngâm theo bài thuốc Minh Mạng, dâm dương hoắc có vv… Thôi thì đủ cả, thành thị có khi còn kém hơn ở quê…Về quê bây giờ chẳng phải lo ăn lót dạ sáng nữa. Có dăm ba người bạn về chơi, bữa cơm không tất bật như trước: gà đồi,  lợn đen “tên lửa”, cá dưới ao, rau làng…toàn “đồ sạch”, có nhu cầu mang đến tận nhà.

Làng tôi thật may lại nằm trong vùng qui hoặch con đường chiến lược xuyên tỉnh, quốc gia. Đùng một cái năm nngoái nhà nước đền bù, hàng chục hộ bỗng trở thành triệu phú, nhà xây một tầng, hai tầng mọc lên; kèm theo nó là các loại xe máy đắt tiền. Nam thanh, nữ tú trong làng chẳng biết đã có bằng lái hay chưa, phóng xe vèo vèo, quên cả đội mũ bảo hiểm. Mà ở làng làm gì có cảnh sát giao thông đến…Xã tôi lại mới có bến xe ô tô khách. Dân đi lại bây giờ chẳng phải lo dậy từ 2, 3 giờ sáng đi bảy, tám cây số sang thị xã đón xe. Chợ làng họp vào ngày chẵn (âm lịch), vì là xã sớm phát triền văn hoá, kinh tế của khu vực hạ huyện, nên vào những buổi chợ, các xã bên bà con kéo sang họp rất đông. Cả ô tô, xe máy chở hàng hoá tới nhộn nhịp, phong phú …Xem ra  cũng không kém thành phố là bao.

Nhưng dân “phú”, xã chưa giàu. Kết cấu hạ tầng của xã còn kém lắm. Đường chính từ quốc lộ vào xã có vài cây vẫn đất đỏ, gồ ghề. Các con đường liên thôn vẫn mặt đất đỏ quạch. Nhà trụ sở UBND xã năm ngoái mới xây xong hai tầng, nhưng sân vẫn nền đất và cổng vẫn “trời”…Lãnh đạo cấp uỷ, chính quyền xã là bạn học cùng nhau, gặp lại trông ông nào cũng bụng nây, đầu mượt, quần áo là cứng, thắt ca vat, điện thoại di động, giầy đen… Hỏi bạn mới biết thêm giờ khoán ngân sách xã, các khoản thu kém lắm, mỗi năm bình quân vài trăm triệu đồng không đủ chi…, lấy đâu ra để “tái sản xuất”. Kinh phí trên cho quá hạn hẹp. Cái trạm y tế xã 30 năm trước, giờ cũng chỉ sửa sang lại chút ít. Có bác sĩ xã nhưng bệnh nhân thì hầu như phải “chuyển tuyến trên”, vì lực bất tòng tâm. May mà ngôi trưòng THCS xã, có mấy ông cựu học sinh, nay có chút chức sắc ở trong tỉnh, ngoài tỉnh, cũng vì quê hương mà” lao tâm khổ tứ”, xin được kinh phí đầu tư xây dựng… giờ hai tầng khang trang đẹp nhất làng. Ngôi trường này đã có nhiều thế hệ học sinh làm vẻ vang thêm truyền thống; hàng trăm kỹ sư, bác sĩ, phó giáo sư, tiến sĩ, cán bộ, bộ đội…đã tham gia vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, từ ngôi trường này ra đi, trong đó có người đã trở thành vị Thượng tướng, Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay- Nguyễn Khắc Nghiên.

Có một điều mà tôi cảm thấy rất tự hào, mặc dù nền kinh tế của xã vẫn còn nhiều khó khăn, đời sống của bà con còn nhiều hộ nghèo. Nền kinh tế thị trường thì cứ ngày càng ăn sâu vào các ngõ ngách, thôn xóm, đến từng người không kể là ai. Sự thách thức cũng là sự thử thách lòng người. Nhưng ở quê tôi, tình làng nghĩa xóm vẫn “tối lửa tắt đèn có nhau”. Ra khỏi cửa nhà, gặp bà con ai cũng nở nụ cười, lời chào mời thân thuộc, có nhã ý về nhà uống nước.. Dịp Tết về quê, tình cờ tôi gặp lại hai bạn học ngày xưa, nay là giảng viên đại học; gặp lại các anh, chị người làng thế hệ trước, giờ là phó giáo sư, tiến sĩ đang dạy ở các trường đại học, viện nghiên cứu…, gặp những người con xa quê đang sinh sống học tập ở mọi miền Tổ quốc và ở nước ngoài…, trên đường cùng đi đắp mộ cho tổ tiên ngày giáp Tết, ai cũng thấy mình thật gần gũi, thân quen và chia sẻ…

Con chim có tổ, con người có quê hương là vậy.